Sondaj Nedir? Neden Yapılır? Sondaj Kuyusu Nasıl Açılır?

Genel çerçeve itibarı ile sondaj, yeraltında bulunan doğal kaynakların kullanımına ilişkin zemin üzerine uygulanan bir işlemdir. Sondaj, zemine dikey olarak delik açarak yer altındaki kaynakların kullanılmasını amaçlayan işlemler bütünüdür. Yazımızın devamında Sondaj ne işe yarar? Ne için kullanılır, Sondaj kuyusu nedir? Sondaj teknolojileri nelerdir gibi sorulara cevap vermeye çalışacağız.

Sondaj Ne İşe Yarar?

Sondaj yeraltında bulunan ve belirli bir oluşum süresinde oluşan yeraltı kaynaklarının kullanılmasına ilişkin elde edilen enerjiyi ve değerli elementlerin kullanımının sağlanmasını amaçlar.

Sondaj Nasıl Yapılır? Sondaj Kuyusu Nedir?

Öncelikle sondaj yapılmadan önce yapılması gereken bazı işlemlerden bahsetmemiz gerekmektedir. İlk ve en önemli kural sondaj yapılmadan önce zemin etüdünün çok hassas bir şekilde yapılması ve incelenmesi gerekmektedir. Bu inceleme sonucunda uygulanacak sondaj teknolojisine karar verilmeli ve sondaj işlemi bu fizibilite çalışmasının ardından başlamalıdır.

Sondaj uygulaması yapılacak alan sert ise farklı, zemin yumuşak ise farklı sondaj tekniği uygulanır. Genellikle sert zeminlerde sondaj hava sirkülasyonu yöntemi ile yapılır. Yumuşak zeminlerde ise sistem tamamen farklılaşır. Yumuşak zeminde çamur sirkülasyonu adı verdiğimiz sistem devreye girer. Bazı sondaj uygulama işlemlerinde de her iki işlem aynı anda uygulanabilir.

Elde edilmek istenen elementin en verimli bölgesinden delme işlemine başlanılır. Daha önceden planlaması yapılan ve hedeflenen derinliğe ulaşana kadar delme işlemi devam eder.  Sondaj hedefine ulaşıldığında delici matkap ve borular dış alana alınır. Bu işlemin ardından genellikle delme aletinin çapından daha küçük çapta bulunan koruyucu boruları vasıtası ile sondaj kuyusu korumaya alınır. Daha sonrasında kuyu doldurularak sabitleştirilmiş hale getirilir. Ardından basınçlı hava tekniği kullanılarak, sondaj kuyusu hazır hale getirilir.

Sondaj Çeşitleri Nelerdir?

  • Sığ Seviye Sondajları

Su Sondajı: Zeminin yapısının uygunluğu belirlendiğinde havalı ya da çamur dolaşımı ile yapılan sondaj işlemidir.

Maden Arama Sondajları: Maden arama sondaj çalışmaları yeraltı ve yüzeysel maden çalışmaları olarak ikiye ayrılır. Yeraltı madenciliğinde sondaj ile karotiyer örnekleri alınır ve yeraltındaki doğal kaynakların tespiti yapılır. Yüzeysel sondajlarda ise sondaj yapıldıktan sonra açılan kuyulara patlayıcılar yerleştirilerek patlama ve üretim gerçekleştirilir.

  • Derin Sondajlar

Jeotermal Sondajı: Bir yenilenebilir enerji kaynağı olan jeotermal enerji, yeraltından çıkarılan yüksek sıcaklıktaki su buharının elektrik enerjisine dönüştürülüp daha sonra reenjeksiyon sistemleri yardımıyla soğuyan buharın tekrardan yer altına enjekte edilmesiyle oluşan önemli bir enerji sistemi türüdür. Genellikle metamorfik kayaçlardan üretim yapıldığı için sondaj çalışmalarının süresi uzun ve zor olmaktadır.

Petrol ve Doğalgaz Kara Sondajı: Günümüzde dünyanın enerji ihtiyacının en büyük kısmı petrol ve doğalgaz aramaları sonucu üretimden elde edilmektedir. Jeotermal sondajından farklı olarak bu sondaj türünde fosil yakıtlar aranmaktadır. Eğer bir saha ilk kez araştırılıyor ve daha öncesinde bir sondaj çalışması yapılmamışsa arama sondajı, daha öncesinde keşfedilmiş ve üretimi artırmak için çalışmalar devam ediyorsa üretim sondajı olarak adlandırılır.

  • Deniz Sondajları

Sığ Deniz Sondajı: Deniz seviyesinden 100 metreye kadar olan su derinliklerinde yapılan sondaj çalışmalarıdır. Kapasite durumunun belirlenmesi hususunda bu yöntem uygulanır. Sığ deniz sondajı önemli ölçüde kara sondajı tekniği ile benzerlikler gösterir. Sığ deniz operasyonlarında kullanılan platform, deniz tabanına basarak, sondaj ekipmanlarını su üzerinde tutan bir yapıdır. Sondaj operasyonları yürütülürken platform kendi ağırlığını deniz tabanına iletir ve platform, deniz tabanına bastığı için, konumunu korumasına yardımcı olacak demirleme veya aktif konumlama gibi ek sistemlere ihtiyaç duymaz.

Derin Deniz Sondajı: Derin deniz sondajları drillship (sondaj gemisi) ya da semi-submersible (yarı batar platform) ile yapılan çalışmalardır. Derin deniz sondaj platformunda yürütülen bu çalışmanın sığ deniz sondajı platformundan en büyük farkı, ağırlıklarını dengelemek için deniz tabanından destek almak yerine, yüzer konumda olmalarıdır. Bu sebeple yüzer platformlar olarak da tanımlanabilirler.

Türkiye’de Sondaj Çalışmaları Nelerdir?

Türkiye ilk sondaj çalışmalarının temelini 1887 yılında petrol arama amacı ile atılmıştır ve Hatay’ın İskenderun ilçesinde bir sondaj kuyusu açılmıştır ancak sonuç alınamamıştır. Bunun üzerine 1892’de Seferyan isimli bir sondajcı su aramak için sondaj çalışmaları yapmıştır ve ilk Türk sondörü olarak anılmaktadır.

Tekirdağ’da Osmanlı Bankası tarafından Fransız şirketine 82 metrelik petrol kuyusu açtırılmıştı, ancak bundan da sonuç alınamamıştır. Bu sondaj çalışması yazılı belgeleri olan ilk sondajdır. Türkiye 1934 yılında petrol çalışmalarını sürdürürken, 1934 yılında Midyat’ta derinliği 1351 metre olan sondaj kuyusu açılmıştır ve bu çalışmayı Petrol Arama ve İşletme İdaresi yapmıştır. Bu sondaj çalışması o dönemde en derin sondaj çalışması olarak bilinir.

Türkiye’de sondajcılığın gelişimi için en büyük adım 1935’de MTA’nın (Maden Tetkik ve Arama) kurulmasıyla atılmıştır. İkinci büyük adım ise 1956’da DSİ’nin (Devlet Su İşleri) kurulması ile atılmıştır. 2001 yılı sonu itibariyle Türkiye’ye 170 adet yabancı şirket gelerek arama faaliyetinde bulunmuştur. Bunlardan 16 tanesi iki defa arama faaliyetinde bulunmuştur. Faaliyette bulunan yerli şirket sayısı ise 21 olmuştur.

Yorumlar

mood_bad
  • Henüz yorum yapılmadı.
  • chat
    Yorum Ekle

    Ara